Onlangs gespot op Natuurbegraafplaats De Utrecht: steenmannetjes. Wat zijn steenmannetjes en wat doen ze op onze natuurbegraafplaats?
Mensen die wel eens een bergwandeling hebben gemaakt, hebben vast wel eens een steenmannetje gezien. Je komt ze ook wel tegen op rotsige kusten en rivierbeddingen. Het zijn stapeltjes stenen, door passanten gerangschikt van groot naar klein, waarbij elke steen op het zwaartepunt van de steen eronder rust en in zekere zin daarop balanceert. De uiteindelijke vorm van die gestapelde stenen heeft wel iets weg van een mannetje (of vrouwtje).
In de bergen fungeren steenmannetjes soms als oriëntatiepunt: hier moet je links- of rechtsaf. Of: hier splitsen de wegen – de weg van de overledene en de nabestaanden? In oosterse culturen stapelen mensen stenen om hun gebed kracht bij te zetten of ter nagedachtenis aan een dierbare. Het is dan een uiting van verdriet, een handeling om rouw te verwerken.
Voor wie het wil zien, schuilt in een steenmannetje een rijke symboliek. Door hun grillige vorm laten stenen zich lastig stapelen. Het vergt geduld om ze zo neer te leggen dat ze elkaar kunnen dragen zonder bij het eerste zuchtje wind om te vallen. Het is een metafoor voor het leven, waarin we ook voortdurend zoeken naar balans. Evenwicht is ons doel, maar is lastig te bereiken en heeft bovendien geen eeuwigheidswaarde. Veranderen de omstandigheden, dan moet je opnieuw op zoek naar balans.
Een steen achterlaten kun je ook zien als een markering van verdriet. Je gaat niet naar huis zoals je gekomen bent. Iets van je blijft achter op de natuurbegraafplaats. In die zin kun je het stapelen van een steenmannetje zien als een variant op het kaarsje dat veel mensen aansteken in een Mariakapel. Je gaat verder, maar niet zonder even te hebben stilgestaan bij wat er ooit was.
In ons berkentheater lagen altijd al grote zwerfkeien. We hebben onze stenencollectie uitgebreid met kleinere stenen. Het staat u vrij om daar uw eigen steenmannetje te bouwen, al dan niet samen met anderen. Misschien dat het een poos blijft staan. Misschien ook niet. Mogelijk valt het om door de wind of gebruiken andere mensen de stenen voor hún steenmannetje. Vergankelijkheid is ons lot, rituelen kunnen ons helpen dat te aanvaarden. Dat is althans onze hoop.